https://krusevacgrad.rs/sta-sve-cuva-umetnicka-galerija-fragment-radula-andjelkovica-iz-1964-godine/

Šta sve čuva Umetnička galerija: „Fragment“ Radula Anđelkovića iz 1964. godine

Postavljeno: 09.08.2026

U Umetničkoj galeriji Narodnog muzeja Kruševac čuva se slika „Fragment“ (inv. br. 69) rađena tehnikom ulje na platnu (dimenzije 72 x 46 centimetara) prvog kustosa Umetničke galerije, akademskog slikara Radula Anđelkovića, koji je bio angažovan i na poslovima istraživanja i konzervacije na prostoru Lazarevog grada

Piše: Ognjen Milićević

Korene Anđelkovićeve umetničke nadarenosti treba tražiti u događajima iz rane mladosti, kada je u rodnom Grguru pravio glineno oružje oponašajući pravo. Počeci njegovog aktivnog interesovanja za slikarstvo padaju u vreme dolaska u Bor, septembra 1947. godine. Tada, kao učenik „Industrijsko – radničke škole“, uglavnom crta rudare.

Kada je 1949. godine dobio prvu nagradu za crtanje na takmičenju srednjoškolaca zaječarske oblasti, stekao je pravo da svoje radove izloži u izlogu jedne knjižare u Boru. Oni skreću pažnju nemačkog slikara – propagandiste Hansa Fišera koji Anđelkovića poziva u svoj atelje i pruža mu prve stručne pouke o slikarstvu. Kada se septembra 1950. upisao u Srednju školu za primenjenu umetnost u Nišu, Anđelković pored redovnog školovanja pohađa večernji kurs kod slikara Vasilija Radunovskog, vaspitanog na delima ruskih nadrealista. Za upis na Akademiju Anđelković se priprema tokom 1954. godine radeći u štampariji „Radiša Timotić“ u Beogradu. Tu dolazi u dodir sa grafičkim tehnikama zahvaljujući radu u litocrtačnici kod poznatog majstora za litografiju Antuna Vološinskog. Položivši prijemni ispit 1955, upisuje se na Akademiju i studira u klasi Ivana Lučeva, Đorđa Bošana, Koste Hakmana i Zore Petrović. Uprkos čestim promenama profesora, od kojih pomno uči, Anđelković ne podleže neposrednim uticajima. Usvajajući pouke Zore Petrović o simfonijskom biću slike, oplemenjujući sopstveni koloristički zvuk slikajući još slobodnije i šire pokazujući suptilnosti bojenih odnosa.

Nakon što je diplomirao na Akademiji 1960, Anđelković je postavljen na mesto profesora Gimnazije u Prokuplju, gde se zadržao do juna 1961. Iste godine prelazi u Kruševac i radi kao profesor u osnovoj školi „Vladislav Savić Jan“. Septembra 1962. dobija mesto kustosa Narodnog muzeja gde ostaje sve do momenta izdvajanja Umetničke galerije iz njegovog sastava 1971, kada je postavljen za upravnika ove ustanove. Godine 1977. vraća se na mesto kustosa Galerije.

Saradnja sa kustosima Moderne galerije i Narodnog muzeja u Beogradu kao i široko obrazovanje i posvećenost ličnosti kakav je bio Radule Anđelković na mestu kustosa i rukovodioca Umetničke galerije, doprineli su stvaranju likovne zbirke, početne dokumentacije i ostvarivanju delatnosti zasnovane na muzeološkim standardima. Već se u izveštaju iz 1962. govori o povećanoj poseti Galeriji.

Za tri godine postojanja Umetnička galerija prikupila je fond od 12 slika i 2 skulpture kruševačkih slikara i formirala stalno zavičajno odeljenje. Godine 1966. beleži se da je otkupljeno 13 slika, 3 crteža i jedna skulptura. U ovom periodu kroz nove akvizicije počinje da se prati stvaralaštvo kruševačkih umetnika, od prvih samostalnih izložbi šezdesetih godina Jugoslava Radojičića, Radula Anđelkovića, Milivoja Mićića, Dimitrija Simića, Milana i Milorada Đokića i Aleksandra Mikića Moravskog.

Najznačajnije razdoblje Anđelkovićevog stvaralaštva

Višegodišnji boravak u Kruševcu predstavlja najznačajnije razdoblje Anđelkovićevog stvaralaštva, period ispunjen traganjima, dostizanjem pune likovne zrelosti, stvaranjem najboljih dela, izlagačkom aktivnošću i brojnim kritičkim napisima koji se manje ili više uspešno bave problemom određenja karaktera njegovog slikarstva.

Trebalo je da prođe punih 15 godina od početka Anđelkovićevog bavljenja slikarstvom da bi se napuštanjem kubističke faze uz sva ranija slikarska iskustva, stvorili uslovi za dostizanje likovne zrelosti obeležene fazom Kišnog dana (1963 – 1964).

Tokom leta 1964, svoje vazda prisutno interesovanje za srpski srednjovekovni živopis Anđelković oživljava kopirajući freske manastira Resave.

Odabrane slike nastale u periodu boravka u Kruševcu od 1961. do 1964, Anđelković izlaže na zajedničkoj izložbi sa Milanom Đokićem u kruševačkoj Umetničkoj galeriji.

Nove promene dešavaju se krajem 1964. i 1965. godine, kada se intimistički doživljaj serije predela prenosi i na čudne prikaze snoviđenja. Ovu kratkotrajnu, prvu smeđu fazu, odlikuje skala izrazito smeđih tonova, sa akcentima „zaprljano“ bele, nanete u gušćim namazima. Tu se umetnik ozbiljnije suočava sa problemima slikanja svetlosti, difuzno rasprostrete i specifično treperave u nastojanju stvaranja dramatskih sukoba. Fenomen svetlosti u likovnom smislu i u pogledu simbolike dobiće svoj najviši izraz naredne 1966. godine, kada nastaju reprezentativna dela Anđelkovićevog slikarskog rada.

Samostalna izložba slika Radula Anđelkovića održana je septembra 1970. u kruševačkoj Umetničkoj galeriji. Bila je to „mala retrospektiva“ umetničkih dela nastalih u desetogodišnjem razdoblju Anđelkovićevog života i rada u Kruševcu (1961 – 1970). Umetnik je izložio 29 radova u ulju i 7 crteža. Anđelković je priredio i katalog sopstvenim „protestnim manifestom“, predgovorom Milana Đokića i većem broju rekonstrukcija.

Književnik Antonije Marinković pisao je o geometrijsko – kubističkoj fazi Anđelkovićevog stvaralaštva, opažajući kretanje ovog slikarstva ka novoj figuraciji, simbolizmu i kolorističkoj magiji.

Stvoreno u kruševačkoj sredini Anđelkovićevo slikarstvo ostalo je nedovoljno zapaženo pored vodećih tendencija srpskog slikarstva početka sedme decenije – enformela, umetnosti Mediale, rađanja nove figuracije i slikarstva novog simbola. Anđelković ulazi u krug malobrojnih srpskih slikara kraja sedme decenije koji više pripadaju svetu lirske, asocijativne figurativnosti, poput Todora Stefanovića ili Radoslava Trkulje. Svestan da u umetnosti „ne postoji ništa novo i ništa staro“, Anđelković je uspeo da odoli onim savremenim likovnim pravcima nadahnutim zapadnjačkim avangardnim pokušajima, koji su ga mogli poneti u slikarske kolotečine, njemu nesvojstvene. Ostajao je uporno svoj, izražavajući do krajnosti karakter slikanog motiva, bilo da je reč o portretu, pejzažu, mrtvoj prirodi ili enterijeru. Zabrinut nad sudbinom čoveka, okupiran egzistencijalnim problemima, umeo je da ih slikarski saopšti, dovodeći ih ponekad do granica sarkazma.

Izgradio je Anđelković sasvim osoben likovni jezik o kome kritika još nije rekla posebnu reč. Ozbiljnošću stava prema umetnosti i visokim umetničkim dometima, njegovo delo treba da postane nezaobilazna karika u budućim sintetičkim razmatranjima problematike srpskog modernog slikarstva i posebno umetnosti novog intimizma koju je sam utemeljio.

Biografija umetnika 

Radule Anđelković rođen je 1931. godine u selu Grgure gde je završio Osnovnu školu (1942). Posle oslobođenja 1947, učestvuje u izgradnji i obnovi zemlje na pruzi Šamac – Sarajevo. Završio je Industrijsko – rudarsku školu u Boru 1949/50. U vremenu 1950 – 1952 pohađa Školu za primenjene umetnosti u Nišu. Po odsluženju vojnog roka u Našicama i Tuzli, radi u grafičkom preduzeću „Radiša Timotić“ u Beogradu. Godine 1955. upisuje se na Akademiju likovnih umetnosti u Beogradu, gde studira slikarstvo u klasi profesora Đorđa Bošana, Ivana Lučeva, Koste Hakmana i Zore Petrović. Diplomirao je na Akademiji 1959/60. u klasi Zore Petrović. Posle završenih studija predaje likovnu umetnost u prokupačkoj Gimnaziji, a zatim prelazi u Kruševac gde radi u Osnovnoj školi „Vladislav Savić Jan“. Septembra 1962. dobija mesto kustosa Galerije pri kruševačkom Narodnom muzeju. Po izdvajanju Galerije iz sastava Narodnog muzeja 1971. postavljen je za njenog upravnika (do 1977).

Dobitnik je nagrade za životno delo SIZ – a kulture, fizičke kulture i informisanja opštine Kruševac (1987) i brojnih drugih značajnih priznanja. Izlagao je samostalno i na grupnim izložbama.

Preminuo je u Kruševcu 1990. godine.

Korišćena literatura: Vladislav Ristić, Radule Anđelković retrospektivna izložba slika, Umetnik kao saučesnik stvarnosti, Narodni muzej Kruševac, Umetnička galerija, Kruševac 1982; Vladislav Ristić, Ljudski lik mi je uvek blizak, Bagdala br. 255 – 256, Kruševac 1980, 26 – 28; Dopis br. 156/ 5.6.1968, Administracija Muzeja; Izveštaj o radu Umetničke galerije za 1964. i 1966, Arhiv Muzeja