https://krusevacgrad.rs/u-vremenu-starog-krusevca-susret-velikana-andric-pred-njegosem/

U vremenu starog Kruševca: Susret velikana – Andrić pred Njegošem

Postavljeno: 16.02.2026

U okviru velikog jubileja, šest vekova Kruševca, nekadašnja prestonica Moravske Srbije i prestono mesto Svetoga kneza Lazara Hrebeljanovića dugo se pripremala da ovaj veliki dan proslavi nizom svečanosti. Za bogat program obeležavanja bio je zaslužan Organizacioni odbor Grada Kruševca na čelu sa tadašnjim predsednikom Opštine Kruševac Slobodanom Jovanovićem

Ideja je bila da se, u znak zahvalnosti osnivaču grada, istakne kult kneza Lazara, ali i ostavi dubok trag za buduće naraštaje. Te godine Kruševac je dobio svoj amblem i zastavu, koje su isticane svuda gde se to smatralo adekvatnim – na memorandumima i pozivnicama predsednika Opštine Kruševac. Na belovodskom peščaru urađen je amblem i postavljen na čeonoj strani, ispod glavne kupole, Skupštine Grada Kruševca. U čast velikog jubileja, objavljen je značajan broj publikacija, a u porti crkve Lazarice podignut je prvi spomenik knezu Lazaru, zbog čega je porušena zgrada Sokolane. Spomenik je svečano otkriven 27. juna 1971. godine, a čast da ga umetnički oblikuje poverena je vajaru Nebojši Mitriću iz Beograda.

Drugog jula 1971. godine, na platou između Skupštine Grada Kruševca i hotela „Rubin”, planirano je i otkrivanje biste Petru Drugom Petroviću Njegošu. Kako su izveštavale kruševačke novine „Pobeda”, plan je bio da bistu otkrije niko drugi nego jedini jugoslovenski nobelovac Ivo Andrić.

Nažalost, iz privatnih razloga, Ivo Andrić nije prisustvovao otkrivanju spomenika, pa je ta čast pripala istoričaru književnosti Vojislavu Đuriću. Organizovano je veličanstveno veče poezije, uz učešće 14 najpoznatijih pesnika iz Beograda, grupe dramskih umetnika Crnogorskog narodnog pozorišta iz Podgorice i nekoliko naučnih radnika iz Beograda i Crne Gore. U programu pod nazivom „Reč duboke odanosti Njegošu”, čitajući svoje stihove i prozu, učestvovali su: Desanka Maksimović, dr Nikola Martinović, Skender Kulenović, Boško Petrović, Vasko Popa, Antonije Marinković, Dragutin Vujanović, Matija Bećković i Rajko Petrov Nogo.

Brižljivo i nadahnuto izvajanu bistu, rad akademskog vajara Sretena Stojanovića (1898-1960) iz Beograda, Kruševcu je, povodom velikog jubileja, poklonila njegova supruga.

Autor Stojanović je za izradu poprsja koristio specijalni mekani kamen bihacit (potiče iz Bihaća), koji je prilično porozne strukture. Iz tog razloga je original zamenjen odlivkom u bronzi i deponovan u kruševački Narodni muzej.

Sastavni deo ovog spomenika čini i posebno uređen prostor u obliku malog kamenog gumna, potkovičastog oblika sa uzdignutim kamenim sedištima za odmor. Ovaj prostor podseća na Njegoševo gumno na Cetinju, gde su se održavali susreti crnogorskih starešina sa svojim vladarima.

No, vratimo se našem nobelovcu Ivi Andriću. Iako nije bio prisutan na svečanom otkrivanju biste, Andrić je posetio Kruševac 13. avgusta 1971. godine. Kao vid javnog priznanja i zahvalnosti, uručena mu je Plaketa Grada Kruševca. Tada je, u pratnji svojih prijatelja, među kojima se nalazio i ugledni književnik Đoko Stojičić, obišao Spomenik Petru Drugom Petroviću Njegošu, odajući poštovanje velikom pesniku i misliocu.

Fotografija i tekst: M. Stojadinović

Tekst je objavljen u reviji „Čarapanija“ br. 20